Niepasujące artefakty

Fragment mechanizmu z Antykithiry, komputera analogowego 22 z II wieku p.n.e. Aż do XVIII wieku nie były znane żadne urządzenia, które mogłyby dorównać mu poziomem zaawansowania.

Niepasujące artefakty (ang. out-of-place artifact[1]) – artefakty o znaczeniu historycznym, archeologicznym lub paleontologicznym, znajdujące się w niecodziennym kontekście, który podważa konwencjonalną chronologię historyczną. Takie przedmioty mogą wydawać się „zbyt zaawansowane” dla technologii, o której wiadomo, że istniała w tamtym czasie. Inne przykłady mogą sugerować kontakty między różnymi kulturami, które trudno wytłumaczyć konwencjonalnym rozumieniem historii[1].

Termin jest używany często w dziedzinach uznawanych za pseudonaukowe, takich jak kryptozoologia, paleoastronautyka czy kreacjonizm młodej Ziemi[2][3]. Określenie to może opisywać szeroką gamę obiektów, od anomalii badanych przez naukę głównego nurtu, przez pseudoarcheologię, po obiekty, które okazały się mistyfikacjami lub mają przyziemne wyjaśnienia.

Artefakty takie bywają przetaczane jako dowody na to, że główny nurt nauki pomija ogromne obszary wiedzy, celowo lub z powodu ignorancji. Rzekome „niepasujące artefakty” były używane do wspierania religijnych opisów prehistorii czy koncepcji zaginionych cywilizacji, które posiadały wiedzę lub technologię bardziej zaawansowaną niż ta znana w czasach współczesnych[3].

Przykłady

Niezwykłe artefakty

  • Całun Turyński: z lewej strony widać pozytyw, z prawej natomiast przetworzony cyfrowo negatyw wizerunku
    Rysunek obrazujący trzy elementy zagadkowej baterii z Bagdadu
    Żelazna Kolumna z Delhi, reprezentująca niewiarygodne umiejętności starożytnych hinduskich metalurgów
    Mechanizm z Antykithiry: Forma mechanicznego komputera anologowego, stworzonego prawdopodobnie pomiędzy 150 a 100 p.n.e., na podstawie teorii astronomicznych i matematycznych opracowanych przez starożytnych Greków. Urządzenie reprezentuje niespotykany w czasach antycznych stopień zaawansowania technologicznego[4][5].
  • Moneta z Maine: Norweska moneta z XI wieku wybita za czasów panowania króla Olafa III Pokojowego, znaleziona na stanowisku archeologicznym Goddard Site, niedaleko miasta Brooklin. Ma być ona dowodem na bezpośredni kontakt między Wikingami i rdzennymi Amerykanami w stanie Maine. Naukowcy głównego nurtu uważają, że przedmiot mógł zostać przywieziony do Maine z terenu Labradoru lub Nowej Funlandii (gdzie Wikingowie założyli swoje kolonie pod koniec X wieku), poprzez rozległą sieć handlową ludności indiańskiej. Gdyby Wikingowie rzeczywiście odwiedzili obszar obecnego stanu Maine, można by się spodziewać znacznie większej liczby różnorodnych artefaktów pochodzenia wikińskiego. Z prawie 20 000 obiektów znalezionych w ciągu 15 lat badań w Goddard Site jedynym obcym artefaktem była właśnie owa moneta[6][7].
  • Całun Turyński: Lnianie płótno zawierające obraz, który jest znacznie bardziej wyraźny, kiedy patrzymy na niego w negatywie. Faktyczna metoda, która doprowadziła do powstania wizerunku, nie została jeszcze ostatecznie zidentyfikowana. Pierwsza znana historyczna wzmianka o całunie pochodzi z 1357. Przeprowadzone współcześnie datowanie radiowęglowe wskazało, że został on prawdopodobnie wykonany pomiędzy 1260 a 1390[8].

Sporne interpretacje

  • Bateria z Bagdadu: Ceramiczne gliniane naczynie, miedziana rurka i żelazny pręt, wykonane w Partii lub Persji z okresu panowania dynastii Sasanidów. Niektórzy (w tym również odkrywca zagadkowego przedmiotu, Wilhelm König) wysunęli hipotezę, że przedmiot mógł być używany jako ogniwo galwaniczne, chociaż nie znaleziono żadnych galwanicznych artefaktów z tej epoki[9][10][11].
  • Kamień z Kensington: Kamienna płyta pokryta pismem runicznym, odnaleziona w 1898 w Kensington w stanie Minnesota. Jeśli przedmiot okazałby się autentyczny, to byłby dowodem na obecność żeglarzy skandynawskich w Ameryce Północnej w XIV wieku. Większość naukowców odrzuca tezę o autentyczność przedmiotu, jednak odkrycie nadal budzi duże kontrowersje[12].
  • Sivatherium z Kisz: Figurka odnaleziona w 1928 w ruinach sumeryjskiego miasta Kisz, datowana na okres 2800–2750 p.n.e., przedstawiająca czworonożnego ssaka z rozgałęzionymi rogami oraz kolczykiem w nosie. Ze względu na kształt rogów paleontolog Edwin Harris Colbert zidentyfikował zwierzę jako przedstawiciela udomowionego Sivatherium, rodzaju, który jak sądzono wymarł na początku holocenu, tysiące lat przed powstaniem cywilizacji Sumerów. Badacze Henry Field i Berthold Laufer zamiast tego argumentowali, że przedmiot ukazuje daniela mezopotamskiego[13].
  • Głowa z Tecaxic-Calixtlahuaca: Głowa z terakoty, pozornie wykonana w stylu rzymskim, znaleziona w Meksyku i datowana na okres pomiędzy 1476 a 1510. Istnieje przynajmniej kilka hipotez mających wyjaśniać pochodzenie zagadkowego obiektu[14][15].
  • Żelazna Kolumna z Delhi: Wykonana z niezwykłą precyzją kolumna słynna jest ze swojej odporności na rdzę i opieraniu się procesowi korozji od prawie 1600 lat[16].
  • Mapa Piri Reisa: Stworzona w 1513 mapa świata, autorstwa tureckiego admirała i kartografa Piri Reisa. Zdaniem niektórych badaczy ma ona przedstawiać wybrzeża Antarktydy, na długo przed odkryciem kontynentu w XIX wieku[17].

Fałszerstwa i mistyfikacje

Przypisy

  1. a b Out-of-place artefacts, Bad Archaeology [dostęp 2020-08-12]  (ang.).
  2. Benjamin B.B.B. Olshin Benjamin B.B.B., Lost Knowledge: The Concept of Vanished Technologies and Other Human Histories, BRILL, 2019, ISBN 978-90-04-35272-8 [dostęp 2020-08-08]  (ang.).
  3. a b Archaeology from the dark side, salon.com, 31 sierpnia 2005 [dostęp 2020-08-08]  (ang.).
  4. The Antikythera Mechanism Research Project, web.archive.org, 28 kwietnia 2008 [dostęp 2020-08-08] [zarchiwizowane z adresu 2008-04-28] .
  5. Experts: Fragments an Ancient Computer, Oklahoman.com, 1 grudnia 2006 [dostęp 2020-08-08]  (ang.).
  6. ThorNews, The Viking ”Maine Penny” Mystery, 21 lutego 2014 [dostęp 2020-08-08]  (ang.).
  7. Science: Bye, Columbus, „Time”, 11 grudnia 1978, ISSN 0040-781X [dostęp 2020-08-08]  (ang.).
  8. Is the Shroud of Turin the first recorded photograph?
  9. Riddle of 'Baghdad's batteries', 27 lutego 2003 [dostęp 2020-08-09]  (ang.).
  10. Archaeologists Revisit Iraq, NPR.org [dostęp 2020-08-09]  (ang.).
  11. The batteries of Babylon: evidence for ancient electricity?, Bad Archaeology [dostęp 2020-08-09]  (ang.).
  12. Calcite Weathering and the Age of the Kensington Rune Stone Inscription (Lightning Post), Andy White Anthropology [dostęp 2020-08-09]  (ang.).
  13. E.N.E.N. Colbert E.N.E.N., Was the extinct giraffe (Sivatherium) known to the ancient Sumerians?, „American Anthropologist”, 38, 1936, s. 605–608 [dostęp 2020-08-09] .
  14. Calixtlahuaca's Head, www.unm.edu [dostęp 2020-08-09] .
  15. NataliaN. Klimczak NataliaN., The Tecaxic-Calixtlahuaca Head: Evidence for Ancient Roman Transatlantic Voyages, a Viking Souvenir, or a Hoax?, www.ancient-origins.net [dostęp 2020-08-09]  (ang.).
  16. R.R. Balasubramaniam R.R., Story of the Delhi Iron Pillar, Foundation Books, 2005, ISBN 978-81-7596-278-1 [dostęp 2020-08-09]  (ang.).
  17. StevenS. Dutch StevenS., Piri Reis map, old.world-mysteries.com [dostęp 2020-08-09] .
  18. Newark Holy Stones, www.jhmuseum.org [dostęp 2020-08-09] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-08] .
  19. World Site of Dinosaur Figurines of Mexico: evidence that dinosaurs and humans coexisted!, www.bible.ca [dostęp 2020-08-09] .
  20. The Calaveras Skull Revisited, www.talkorigins.org [dostęp 2020-08-09] .
  21. Ica Stones - The Skeptic's Dictionary - Skepdic.com, www.skepdic.com [dostęp 2020-08-09] .
  22. The Los Lunas Inscription, Bad Archaeology [dostęp 2020-08-09]  (ang.).